Almanya

Almanya saha çalışması henüz tamamlanmamış olup, görüşmeler devam etmektedir. Burada, araştırmanın genel gidişatına yönelik notlar yer almaktadır.

Saha çalışmasının organizasyonu amacıyla Haziran ayında Berlin’e giden iki kişi, buradaki yerel Ermeni sivil toplum kuruluşlarıyla irtibat kurarak görüşmecileri ayarlamıştır. İrtibat kurulan STK’lar arasında Armenische Jugend Berlin, Armenische Gemeinde Berlin ve Armenische Kirche Gemeinde Berlin bulunmaktadır. Bunun yanı sıra AKEBİ gibi Ermeni Soykırımı’yla yüzleşmek amacıyla  Türkiye kökenli ırkçılık karşıtı aktivistler tarafından kurulmuş örgütlerle de iletişime geçilmiş ve çalışmaları hakkında bilgi alınmış ve işbirliği zemini sağlanmıştır.

22 Haziran-4 Temmuz tarihleri arasında gerçekleştirilen Berlin saha çalışması kapsamında iki proje asistanı toplamda 7 Ermeni genciyle görüşmeler yapmıştır. Bu görüşmeciler, cinsiyet temsiliyeti açısından bir denge içerisindedir; toplamda 3 kadın ve 4 erkek gençle görüşülmüştür. Bu görüşmelerden 4’ü Almanya doğumlu ya da Alman eğitim tedrisatından geçmiş göçmen kökenli gençlerle gerçekleştirilirken, 3 görüşmeci ise üniversite eğitimi amacıyla Almanya’ya göç etmiştir.

8 Eylül 2016’da Berlin Humboldt Üniversitesi’nde proje asistanı Öndercan Muti’nin düzenleyicileri arasında bulunduğu uluslararası “Migrants, Refugees and Global Justice: Comparative Perspectives in Societies of Migration” başlıklı konferansta, projenin ilk üç sahasına yönelik (Türkiye, Ermenistan ve Lübnan) bir sunum gerçekleştirilmiştir. Bamberg University (Almanya), HumboldtUniversity Berlin (Almanya), Leeds University (İngiltere), Sciences Po (Fransa), UCLA (ABD) ve Wits University (G. Afrika) gibi kurumlardan doktora öğrencilerinin ve profesörlerin katıldığı bu konferansta saha çalışmalardan elde edilen ilk veriler ışığında projenin devamına yönelik yorumlar ve öneriler toplanmış ve projenin tanıtımı için akademik bağlantılar kurulmuştur.

Aynı zamanda Berlin saha çalışması kapsamında irtibat kurulan Berlin Teknik Üniversitesi’ne bağlı Ermeni öğrenci birliği Armenische Jugend Berlin’in düzenlediği farklı etkinliklere ve toplantılara katılım sağlanmaktadır. Ayrıca Berlin Ermeni cemaatinin farklı örgütleri de bir proje asistanı tarafından belirli aralıklarla ziyaret edilmektedir. Hem gençlik örgütlerinde hem de cemaat örgütlerinde proje asistanları gözlem yapma fırsatının yanı sıra Berlin dışında da görüşmeci bulma olanağı sağlamaktadır. Bunun yanı sıra Berlin’de Ermeni Soykırımı üzerine çalışan farklı sivil toplum örgütleriyle de bağlantı kurulmuş, hem proje tanıtılmış hem de ortak çalışma imkanları araştırılmıştır. Bochum Üniversitesi Soykırım Enstitüsü, Berlin Teknik Üniversitesi Holokost Araştırmaları Enstitüsü ve Potsdam Üniversitesi Lepsius Enstitüsü gibi akademik kurumlarla bağlantıya geçilmiş ve proje tanıtımının yanı sıra Almanya’daki Ermeni toplumuna dair bilgi toplanmış ve akademik işbirliği olanakları tartışılmıştır.

Almanya, Alman İmparatorluğu ve Osmanlı İmparatorluğu’nun Birinci Dünya Savaşı öncesinde ve sırasında yakın müttefikler olması sebebiyle hem Ermeni Soykırımı’nda hem de öncesinde gerçekleşen katliamlarda payı ve sorumluluğu bulunan bir ülke olarak 2 Haziran 2016’da bu tarihi sorumluluğunu Federal Meclis’te resmi olarak tanımış ve geçmiş yüzleşme konusunda adımlar atacağını taahhüt etmiştir. Proje asistanlarından biri de bu tarihi günde meclis önünde Almanya’nın farklı bölgelerinden gelen Ermeni gençlerle görüşme fırsatı yakalamış, yorumlar toplamış ve katılımcı gözlemde bulunmuştur. Almanya’ya çoğunlukla iş göçü yoluyla gelmiş olan Ermeni cemaati açısından Alman Meclisi’nin aldığı bu karar kuşkusuz bir milat olacaktır ve 1915 hafızasına yeni bir çerçeve ekleyecektir. Bu nedenle bu karanın öncesinde sahanın ilk aşamasında gerçekleştirilen görüşmelerle ikinci aşamasında gerçekleştirilecek görüşmelerin bu farkı ortaya koyması da beklenmektedir. Sahanın ikinci kısmında üzerinde durulacak konulardan birisi de bu karara dair görüşler ve gelecek beklentileri olacaktır. Geleneksel diyaspora partilerinin ve organizasyonlarının çok güçlü olmadığı Almanya’da bu kararın ardından Ermeni gençlerinin ve geçmişle yüzleşme konusunda çalışan Türkiyeli örgütlerin nasıl bir tavır alacakları, talepler ve beklentiler açısından da önem arz etmektedir. Sahanın ikinci yarısında araştırılacak konulardan biri de bu olacaktır. Bugüne bakıldığında ise gerek yasa tasarısının hazırlık aşamasında gerekse de meclise taşınması sırasında gözlemlenebildiği gibi Ermeni gençler açısından Soykırımı hatırlama ve hatırlatma Lübnan’da ve Ermenistan’da daha ulusal ve geleneksel bir bellek ödevi olmaktan ziyade Alman göç(sonrası) toplumuyla bir müzakereyi, Almanya’nın soykırım sırasındaki rolünü de hatırlatma aracılığıyla vatandaş olarak Ermeni ve göç kökenli yurttaşlar olarak tanınma mücadelesini de içermektedir.